ლექცია 12 · XII კვირაLecture 12 · Week XII

შეცდომები და
გამონაკლისებიErrors and
exceptions

Exceptions Python-ში · try-except-else-finally · with-as Exceptions in Python · try-except-else-finally · with-as

კლასიფიკაციაClassification

შეცდომების სამი ჯგუფიThree families of error

if x > 5
    print(x)
# SyntaxError

print(10 / 0)
# ZeroDivisionError

avg = a + b / 2
# the parentheses are missing

კითხვის უნარიA reading skill

Traceback — როგორ წავიკითხოთHow to read a traceback

Traceback (most recent call last):
  File "main.py", line 12, in <module>
    result = divide(10, 0)
             ^^^^^^^^^^^^^
  File "main.py", line 8, in divide
    return a / b
           ~~^~~
ZeroDivisionError: division by zero

1. წაიკითხე ბოლოდანუკანასკნელი ხაზი ამბობს რა მოხდა: ZeroDivisionError: division by zero
2. ზემოთ — სადline 8, in divide — ზუსტი ფაილი და ხაზი
3. ზევით-ქვევით — გამოძახებათა ჯაჭვივინ ვის დაუძახა. „most recent call last“ — ბოლო გამოძახება ბოლოშია

1. Read it bottom-upThe last line says what happened: ZeroDivisionError: division by zero
2. Above it — whereline 8, in divide — the exact file and line
3. The whole stack — who called whom“most recent call last” — the newest call is at the bottom

ლექსიკაVocabulary

ხშირი გამონაკლისებიCommon exceptions

კონსტრუქციაConstruct

try / except

age = int(input("ასაკი: "))
print(age + 1)

# input: "ოცი"
# ValueError → the program crashes

try:
    age = int(input("ასაკი: "))
    print(age + 1)
except ValueError:
    print("ეს რიცხვი არ არის")

print("პროგრამა გრძელდება")

try:
    risky code
except SpecificError:
    what to do in that case

კონსტრუქციაConstruct

რამდენიმე except და asMultiple except blocks and as

try:
    a = int(input("გასაყოფი: "))
    b = int(input("გამყოფი: "))
    print(a / b)

except ValueError:
    print("რიცხვი შეიყვანე")

except ZeroDivisionError:
    print("ნულზე გაყოფა შეუძლებელია")

except (TypeError, KeyError):        # several at once
    print("ტიპის ან გასაღების პრობლემა")

except Exception as e:               # last — everything else
    print(f"მოულოდნელი შეცდომა: {e}")
    print(type(e).__name__)          # ZeroDivisionError

კონსტრუქციაConstruct

else დაand finally

try:
    f = open("data.txt", encoding="utf-8")
    data = f.read()

except FileNotFoundError:
    print("ფაილი ვერ მოიძებნა")

else:
    # runs only if no error occurred
    print(f"წაკითხულია {len(data)} სიმბოლო")

finally:
    # always runs — with or without an error
    print("ოპერაცია დასრულდა")

კონსტრუქციაConstruct

raise — შეცდომის დაგდებაraise — throwing an error yourself

def set_age(age):
    if not isinstance(age, int):
        raise TypeError("ასაკი მთელი რიცხვი უნდა იყოს")
    if age < 0:
        raise ValueError("ასაკი უარყოფითი ვერ იქნება")
    if age > 150:
        raise ValueError(f"ასაკი {age} არარეალურია")
    return age


try:
    set_age(-5)
except ValueError as e:
    print("შეცდომა:", e)

ინსტრუქციაStatement

with ... as — კონტექსტის მენეჯერიwith ... as — the context manager

f = open("data.txt", encoding="utf-8")
try:
    data = f.read()
finally:
    f.close()      # always closed

with open("data.txt", encoding="utf-8") as f:
    data = f.read()

# closed automatically

# several resources at once
with open("in.txt", encoding="utf-8") as src, \
     open("out.txt", "w", encoding="utf-8") as dst:
    for line in src:
        dst.write(line.upper())

with მუშაობს არა მხოლოდ ფაილებთან — ბაზის კავშირებთან, ქსელურ სოკეტებთან, დროებით საქაღალდეებთან. with works beyond files — database connections, network sockets, temporary directories.

ფილოსოფიაPhilosophy

ორი მიდგომა: LBYL და EAFPTwo approaches: LBYL and EAFP

if os.path.exists(path):
    with open(path) as f:
        data = f.read()
else:
    print("ფაილი არაა")

try:
    with open(path) as f:
        data = f.read()
except FileNotFoundError:
    print("ფაილი არაა")

შაბლონიPattern

საიმედო შეყვანა — ციკლი + tryRobust input — a loop plus try

def read_int(prompt, low=None, high=None):
    """კითხულობს მთელ რიცხვს, სანამ სწორს არ შეიყვანენ.
    Keeps asking until a valid integer is entered."""
    while True:
        try:
            value = int(input(prompt))
        except ValueError:
            print("  ⚠ მთელი რიცხვი შეიყვანე")
            continue

        if low is not None and value < low:
            print(f"  ⚠ არანაკლებ {low}")
            continue
        if high is not None and value > high:
            print(f"  ⚠ არაუმეტეს {high}")
            continue

        return value


age = read_int("ასაკი: ", low=0, high=120)
score = read_int("ქულა: ", low=0, high=100)
print(f"ასაკი {age}, ქულა {score}")

ანტი-შაბლონებიAnti-patterns

როგორ არ დავწეროთHow not to write it

try:
    do_everything()
except:
    pass

• „შიშველი“ except:იჭერს ყველაფერს — Ctrl+C-საც კი. პროგრამის გაჩერება შეუძლებელი ხდება
• pass შეცდომის ნაცვლადპრობლემა ჩუმად იმალება. მოგვიანებით სრულიად სხვა ადგილას „ამოტივტივდება“
• ძალიან დიდი try ბლოკივერ იგებ, რომელმა ხაზმა გამოიწვია შეცდომა

• A bare except:Catches everything — including Ctrl+C. The program becomes impossible to stop
• pass instead of handlingThe problem is silently hidden and resurfaces somewhere else entirely
• An oversized try blockYou cannot tell which line actually failed

try:
    value = int(user_input)
except ValueError:
    print(f"'{user_input}' რიცხვი არ არის")
    value = 0

სრული მაგალითიFull example

მდგრადი კალკულატორიA resilient calculator

def divide(a, b):
    if b == 0:
        raise ZeroDivisionError("გამყოფი ნული ვერ იქნება")
    return a / b


def load_history(path):
    try:
        with open(path, encoding="utf-8") as f:
            return [line.strip() for line in f if line.strip()]
    except FileNotFoundError:
        return []          # first run — perfectly normal


def save(path, record):
    try:
        with open(path, "a", encoding="utf-8") as f:
            f.write(record + "\n")
    except OSError as e:
        print(f"ჩაწერა ვერ მოხერხდა: {e}")


history = load_history("calc.log")
print(f"ისტორიაში {len(history)} ჩანაწერია")

while True:
    raw = input("\nგამოსახულება (a / b) ან 'q': ").strip()
    if raw == "q":
        break

    try:
        left, right = raw.split("/")
        result = divide(float(left), float(right))
    except ValueError:
        print("ფორმატი: რიცხვი / რიცხვი")
    except ZeroDivisionError as e:
        print(e)
    else:
        print(f"= {result:.4f}")
        save("calc.log", f"{raw} = {result:.4f}")
    finally:
        print("—" * 20)

შემაჯამებელიWrap-up

რა უნდა დაგამახსოვრდესWhat to remember

• სამი ჯგუფი: სინტაქსური · გამონაკლისი · ლოგიკური
• Traceback იკითხება ბოლოდან: ჯერ რა, მერე სად
• try / except / else / finally — else უშეცდომოდ, finally ყოველთვის
• დაიჭირე კონკრეტული შეცდომა; except Exception — ბოლოში; „შიშველი“ except: — არასდროს
• raise — არასწორი მონაცემის მაშინვე უარყოფა
• with ... as რესურსს ავტომატურად ხურავს
• Python-ში EAFP სტილი უპირატესია

• Three families: syntax · exceptions · logic errors
• Read a traceback bottom-up: first what, then where
• try / except / else / finally — else on success, finally always
• Catch a specific error; except Exception goes last; a bare except: — never
• raise — reject bad data at once
• with ... as releases resources automatically
• EAFP is the preferred style in Python